We bouwden ooit het volkshuisvestingssysteem in Nederland op basis van solidariteit. Met als doel: goede huisvesting voor iedereen. De overheid investeerde, zodat mensen een beter huis kregen dan zij feitelijk konden betalen. Volkshuisvesting werd daarmee een merit good; het geld zat vast in de stenen. In de jaren ’90 trok de overheid zich (ook financieel) terug. Het vermogen in de stenen kwam bij de eigenaren. Dit gaf een boost aan onze welvaart. Veel mensen en instituten met vastgoed profiteerden. Veel nieuwkomers plukken hiervan nu echter de wrange vruchten. Zitten we gevangen in een onbedoeld scheefgegroeid systeem?
Al meer dan 10 jaar publiceert onderzoeks- en adviesbureau Companen jaarlijks haar trends voor woningmarkt en leefomgeving. Eigenlijk zijn het bespiegelingen op de staat van onze volkshuisvesting. Welke trends ziet Companen voor 2026?
1. Compassie
Succes en geld zijn geen verdienste, maar het gevolg van een gelukkige samenloop van omstandigheden. Vaak van generaties voor jou. Helaas framen marktdenken en TikTok-filmpjes succes wel als een verdienste. Het gevolg is dat we onvoldoende compassie hebben voor mensen met minder geluk.
2. Solidariteit
De eigen bubbel en het individuele belang kleuren opvattingen over de woningmarkt. Kun je met vermogen een huisje verhuren, dan zie je het belang van huren. Tenzij je eigen zoon of dochter graag een eerste huisje wil kopen. Deze manier van redeneren helpt de volkshuisvesting niet verder. Volkshuisvesting vraagt solidariteit met mensen in afhankelijke posities.
3. Conflicterende belangen
Belemmerend eigenbelang is er niet alleen tussen individuen, maar ook tussen sectoren. We willen van alles: ‘Een straatje bij’, landbouw moet blijven, parkeren voor de deur, een nieuwe (spoor)weg, de wolf, een extra vliegveld voor onze vakantie, ruimte voor bedrijven. Niet alles kan tegelijk. Nu we serieus werk maken van volkshuisvesting worden deze conflicterende belangen steeds zichtbaarder.
4. Concessies
Als niet alles kan, moeten we minder vierkante meters gebruiken en zuinig omgaan met materialen. Je moet kiezen; meer geld naar wonen óf naar vakanties. Signalen wijzen erop dat de bereidheid om concessies te doen groeit. Daar krijg je ook wat voor terug. Kijk naarvoorbeelden van hospitaverhuur, woningdelen, hofjes en wooncoöperaties.
5. Ouderen solidair met jongeren
Jongeren doen het eerst concessies. Zij zitten het meest in de knel. Steeds meer ouderen willen met deze jongeren solidair zijn. Ze willen best doorstromen naar een kleinere woningen vragen niet de hoofdprijs voor hun huis. Zolang zij maar kunnen rekenen op een fijne oude dag. Kunnen we dat als samenleving garanderen, dan hebben veel ouderen daar waarschijnlijk best wat voor over.
6. Aan de slag
We moeten hoe dan ook aan de slag met betaalbare woonproducten. In de bestaande voorraad en door nieuwbouw; door industrieel of conceptueel bouwen. De plannen zijn bedacht, maar de stap van beleid naar uitvoering blijkt te groot. De uitdaging voor 2026 is om een noodzakelijke tussenstap te zetten: plannen uitvoeringsgereed maken.
7. Programmatisch werken
Volkshuisvestingsprogramma’s moeten daarvoor oplossingen bieden. Dat lukt alleen als de overheid de slag maakt van analytisch-beleidsmatig werken naar programmatisch-uitvoeringsgericht werken. Dat vraagt volkshuisvestingsambtenaren die vol verve de vele belangen erkennen en slimme verbindingen leggen naar oplossingen.
8. AI-tooling
Onderzoek en analyse zijn geen doel op zich, maar middelen die ten dienste staan van de juiste maatregelen. Tooling met GIS en AI biedt kansen om echte mogelijkheden te detecteren voor realisatie van betaalbaar wonen in heel Nederland.
9. Structurele objectsubsidies
Plannen vragen geld; met alle ambities rond betaalbaarheid en kwaliteit is volkshuisvesting nog altijd een merit good. Corporaties kunnen het hiervoor noodzakelijke investeringsniveau niet volhouden. De sector pleit terecht voor afschaffing van ATAD (Anti-Tax Avoidance Directive) en vennootschapsbelasting, maar dat is onvoldoende. Structurele en substantiële objectsubsidiëring zijn nodig voor een toekomstbestendige volkshuisvesting. Zeker voor de sociale huur.
10. Samenredzaamheid voor iedereen
Organisaties voor wonen, welzijn en zorg lopen tegen hun personele grenzen aan. We vestigen onze hoop op elkaar en zelfredzaamheid. Dit zien we terug in de beweging vanformele naar informele inzet; van woonzorgzones naar voorzorgcirkels en community care. Dat is mooi voor wie geaccepteerd wordt, maar een risico voor wie buiten de bubbel valt en niet kan rekenen op compassie. De uitdaging is om samenredzaamheid voor iedereen te realiseren. Solidariteit is dan noodzakelijk!
Over Companen
Het kan en moet anders op de woningmarkt. Voor nieuwe visies en ambities zijn cijfers, feiten en een heldere analyses nodig. Companen ondersteunt partijen die met elkaar willen of moeten samenwerken. Met onderzoek, advies en een fris perspectief. Het resultaat? Een toekomstgericht, haalbaar en onderbouwd beleid. Onze strategische partner Public Result begeleidt daarna de vertaling naar een uitvoeringsplan. Zo houd je de vaart erin. Ook binnen de meest complexe krachtenvelden.